Панел: Законски механизми за стимулирање на филантропија и финансиска поддршка на граѓанските организации од државни извори

Процентуалниот закон можен и во Македонија

На 3 декември, во организација на Центарот за институционален развој (ЦИРа), во рамките на НВО Саемот се одржа панелот “Законски механизми за стимулирање на филантропија и финансиска поддршка на граѓанските организации од државни извори”.

Катерина Хаџи-Мицева, од Европскиот центар за непрофитно право од Будимпешта, направи споредба на процентуалната легислатива во Централна и Источна Европа. Таа спомна дека Унгарија е првата држава која го воведе процентуалниот механизам, додека Романија последната. Во државите на ЦИ Европа, во земјите кои го воведоа ова, даночниот обврзник одлучува каде да го насочи одредениот износ од платениот данок на некоја одредена организација. Значи однапред се одредува кому и колку ќе издвои од данокот кој треба да го даде на државата (1% - 2%). Така на некој начин државата ги помага граѓанските организации. Катерина Хаџи-Мицева кажа дека Владата на Унгарија го започна целиот процес и го предложи до унгарското собрание. Учинокот на НВО беше многу минимален. Целта на процентуалниот закон е да се зголемат приходите кои се влеваат во нив со цел да се поттикне филантропската култура. Во државите на ЦИ Европа одреден процент можат да дадат и правни и физички лица, зависно од државата. Па и процентот се движи од 1 до 2 %. Корисници можат да бидат различни субјекти, н.пр. во Унгарија и Словачка сите НВО, во Литванија и Полска организации од јавен интерес, црквите, јавни институции и др.

Друг критериум за добивање на овие средства е годината на постоење, регистрацијата, цели, територија во која дејствува итн. Најчесто средствата се користат за неограничени фондови. Во сите држави, совен во Полска постојат посебни формулари каде се пишува кому се даваат средствата, но невладината организација не дознава од кого ги добива средствата. Во Полска се оди во пошта и се уплаќа соодветен процент од данокот на некоја организација. Организациите кога ќе ги добиват средствата ги користат на неограничен период, освен во Полска, каде треба да се искористат во текот на една година. Во весниците се објавуваат активностите и за што се потрошени средствата.

Славко Лазовски од Министерството за финансии спомна дека во Македонија има неколку вида на финансирање на граѓанските организации. Хуманитарните давања на граѓаните се сосема незначителни. Од јавното (државно) финансирање постојат дотации и грантови, но не се практикуваат многу. Има на пример фондови за заштита на животната средина. Како пример ги издвои приходите на Лотарија на Македонија, кои годишно иснесуваат околу 9 милиони евра, но многу мал дел добиваат граѓанските организации. Тој истакна дека владата со одлука ги распоредува средствата од добивките на игри на среќа. Како карактеристики и слабости тој истакна дека има нецелосна правна заокуженост, преголемо администрирање, преголем простор за дискреционо одлучување, тесна рамка на корисници и недоволна транспарентност. Наредната година ќе се донесе нов закон за огри на среќа и ова е можност за интервенција. Исто така би требало да се донесе посебен закон за финансирање на граѓанските организации со одредба за 1% од унгарскиот пример. ЕУ бара јавно финансирање од 40%, а кај нас е 6%.